Μια σκέψη για τον Méliès και την Τεχνητή Νοημοσύνη, Αθήνα, Αττική

Οι εικόνες αυτής της σειράς είναι εικαστικές αναπαραστάσεις εμπνευσμένες από το βιβλίο The Invention of Hugo Cabret του Brian Selznick και από το κινηματογραφικό σύμπαν του Georges Méliès. Το ρομπότ δεν αποτελεί αναπαραγωγή συγκεκριμένου χαρακτήρα, αλλά μια νέα εκδοχή της ιδέας του μηχανικού ανθρώπου.

Η επιλογή του ρομπότ συνδέεται με έναν βασικό άξονα της ιστορίας του Hugo Cabret: τον μηχανικό άνθρωπο, μια κατασκευή που συνδέεται μέσα στην αφήγηση με τον ίδιο τον Méliès. Η μηχανή αυτή λειτουργεί ως κάτι περισσότερο από ένα τεχνικό αντικείμενο. Είναι το σημείο όπου η μηχανική κατασκευή, η ανθρώπινη φαντασία και η κινηματογραφική δημιουργία συναντώνται.

Οι δραστηριότητες του ρομπότ παραπέμπουν αρχικά στην εικόνα ενός βοηθού, μιας μηχανής που αναλαμβάνει καθημερινές εργασίες. Σε μια δεύτερη ανάγνωση, όμως, η σχέση αυτή μετατοπίζεται προς την αυτονομία. Το ρομπότ μαγειρεύει, φροντίζει έναν κήπο, χειρίζεται έναν προβολέα, εργάζεται σε έναν υπολογιστή ή ρυθμίζει ένα μεγάλο ρολόι. Σε ορισμένες απεικονίσεις η αυτονομία φτάνει μάλιστα σε μια σκόπιμη υπερβολή. Η μηχανή δεν υπηρετεί απλώς τον άνθρωπο· αρχίζει να αποκτά δική της δραστηριότητα και παρουσία.

Αυτό συνδέεται με μια ευρύτερη ιδέα του Méliès. Η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο στα τεχνικά τεχνάσματα που χρησιμοποίησε, αλλά στην αντίληψή του για τον κινηματογράφο ως μέσο αφήγησης μιας νέας πραγματικότητας. Η κινηματογραφική εικόνα μπορούσε να παρουσιάσει έναν κόσμο που δεν υπήρχε, να δημιουργήσει χαρακτήρες, χώρους και γεγονότα και στη συνέχεια να τα οργανώσει σε μια ιστορία. Η μηχανή λήψης έπαυε έτσι να είναι απλώς ένα μέσο καταγραφής και γινόταν εργαλείο κατασκευής και αφήγησης πραγματικοτήτων.

Με αυτή την έννοια, το ρομπότ της σειράς δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο μέσα στις εικόνες. Οι διαφορετικές δραστηριότητές του δημιουργούν σταδιακά την αίσθηση μιας ζωής. Οι εικόνες δεν περιγράφουν μόνο μια μηχανή· αφηγούνται την πιθανότητα μιας μηχανής που έχει αποκτήσει ρόλο μέσα σε έναν κόσμο.

Από εδώ η σύνδεση με την Τεχνητή Νοημοσύνη γίνεται σχεδόν φυσική. Ο κινηματογράφος του Méliès έδωσε στον δημιουργό τη δυνατότητα να κατασκευάζει και να αφηγείται πραγματικότητες που προηγουμένως υπήρχαν μόνο στη φαντασία. Σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη κάνει την κατασκευή αυτών των πραγματικοτήτων πολύ πιο άμεση. Μια περιγραφή μπορεί να μετατραπεί σχεδόν αμέσως σε εικόνα, ενώ ένα μοντέλο μπορεί να δημιουργήσει αμέτρητες παραλλαγές, συνδυάζοντας στοιχεία και αισθητικές με τρόπους που ο άνθρωπος ίσως να μην είχε σκεφτεί.

Αυτό όμως δεν δημιουργεί αντιπαράθεση ανάμεσα στην ιδέα και την υλοποίηση. Είναι δύο διαφορετικές αξίες της ίδιας δημιουργικής διαδικασίας. Η ιδέα καθορίζει τι αξίζει να δημιουργηθεί και γιατί. Η υλοποίηση καθορίζει πόσο πειστικά, ακριβώς και αποτελεσματικά θα γίνει ορατό.

Μια σπουδαία ιδέα με κακή υλοποίηση μπορεί να χάσει τη δύναμή της. Μια εξαιρετική υλοποίηση μιας κοινότοπης ιδέας μπορεί να είναι εντυπωσιακή χωρίς να είναι σημαντική. Όσο η τεχνολογία κάνει την υλοποίηση ευκολότερη και μας επιτρέπει να δημιουργούμε περισσότερες εικόνες από ποτέ, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν η ποιότητα της ιδέας και η ικανότητα επιλογής.

Το ερώτημα, τελικά, μετατοπίζεται από το «μπορώ να δημιουργήσω αυτή την εικόνα;» στο «αξίζει να δημιουργήσω αυτή την εικόνα;».