Η αξία της αφαίρεσης και της εκκρεμότητας στην αφήγηση, Αθήνα, Αττική

Δύο οπτικές συνθέσεις. Η ίδια ιστορία.

Στην πρώτη φωτογραφία η ιστορία ολοκληρώνεται. Μια μπάλα βρίσκεται στο δάπεδο ενός λιτού σαλονιού. Κάποιος περνά και την κλωτσά. Η μπάλα κατευθύνεται προς τα πόδια μιας καρέκλας που λειτουργούν συμβολικά ως δοκάρια. Η τελευταία εικόνα αποκαλύπτει το αποτέλεσμα. Το γκολ έχει επιτευχθεί και η ιστορία ολοκληρώνεται.

Στη δεύτερη φωτογραφία συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Οι τρεις πρώτες εικόνες παραμένουν ίδιες. Η μπάλα βρίσκεται στο πάτωμα. Το πόδι κινείται. Η μπάλα κατευθύνεται προς την καρέκλα. Οι επόμενες εικόνες απουσιάζουν. Η ιστορία σταματά. Ο θεατής γνωρίζει τι συμβαίνει. Γνωρίζει τον στόχο. Γνωρίζει την πρόθεση. Αγνοεί το αποτέλεσμα.

Και ακριβώς εκεί αρχίζει να λειτουργεί η αφήγηση. Έγινε γκολ; Χτύπησε στο δοκάρι; Πέρασε έξω; Σταμάτησε πριν από τη γραμμή;

Η απάντηση απουσιάζει. Το κενό που δημιουργείται μετατρέπει τον θεατή από παρατηρητή σε συμμετέχοντα. Η ιστορία παύει να ανήκει αποκλειστικά στον δημιουργό. Ένα μέρος της περνά στον αποδέκτη.

Η αφαίρεση αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία της αφήγησης. Συχνά θεωρούμε ότι περισσότερες πληροφορίες οδηγούν σε καλύτερη επικοινωνία. Στην πράξη συμβαίνει συχνά το αντίθετο. Όταν όλα εξηγούνται, η συμμετοχή μειώνεται. Όταν κάτι παραμένει ανοιχτό, ο νους ενεργοποιείται.

Ο θεατής συμπληρώνει το κενό χρησιμοποιώντας τις δικές του εμπειρίες. Κάποιος θυμάται ποδόσφαιρο μέσα στο σπίτι. Κάποιος άλλος μια χαμένη ευκαιρία. Κάποιος τρίτος τη χαρά ενός απρόσμενου γκολ. Η προσωπική μνήμη εισέρχεται στην αφήγηση και γίνεται μέρος της.

Η διαδικασία αυτή αφορά πολύ περισσότερα από μια φωτογραφική ιστορία. Η ίδια αρχή εμφανίζεται στον κινηματογράφο, στη λογοτεχνία, στη διαφήμιση, στις παρουσιάσεις και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι πιο αποτελεσματικές αφηγήσεις αποκαλύπτουν αρκετά ώστε να γίνουν κατανοητές και αποκρύπτουν αρκετά ώστε να παραμείνουν ενδιαφέρουσες.

Η εκκρεμότητα δημιουργεί προσδοκία. Η προσδοκία δημιουργεί συμμετοχή. Η συμμετοχή ενισχύει την κατανόηση και τη μνήμη.

Γι' αυτό η αφαίρεση αποτελεί συνειδητή αφηγηματική επιλογή. Ο δημιουργός αποφασίζει ποιες πληροφορίες θα παρουσιάσει και ποιες θα κρατήσει εκτός κάδρου. Το νόημα προκύπτει τόσο από όσα βλέπουμε όσο και από όσα καλούμαστε να φανταστούμε.

Το πρώτο παράδειγμα προσφέρει μια απάντηση. Το δεύτερο προσφέρει μια ερώτηση.

Πολλές φορές οι ερωτήσεις παραμένουν περισσότερο στη μνήμη από τις απαντήσεις.

Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε κάθε μορφή επικοινωνίας. Οι παρουσιάσεις που εξηγούν τα πάντα από την πρώτη στιγμή συχνά κουράζουν το κοινό. Οι αφηγήσεις που αποκαλύπτουν σταδιακά τις πληροφορίες διατηρούν το ενδιαφέρον και ενθαρρύνουν τη συμμετοχή. Το ίδιο συμβαίνει στη διαφήμιση, στη διδασκαλία, στη δημοσιογραφία και στη δημιουργία περιεχομένου. Η αποτελεσματική επικοινωνία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον όγκο των πληροφοριών αλλά από τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται.

Η αφαίρεση και η εκκρεμότητα λειτουργούν ως εργαλεία μεταφοράς νοήματος. Επιτρέπουν στον αποδέκτη να συνδεθεί προσωπικά με το περιεχόμενο, να συμπληρώσει τα κενά και να συμμετάσχει ενεργά στη διαδικασία κατανόησης.

Η αφήγηση πετυχαίνει τον σκοπό της όταν ο αποδέκτης κατανοεί όχι μόνο τι συνέβη αλλά και γιατί αυτό είχε σημασία. Και πολλές φορές ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος βρίσκεται όχι σε όσα αποκαλύπτονται, αλλά σε όσα παραμένουν ανοιχτά.