Ραδιοφωνική εκπομπή "Ο Πόλεμος των Κόσμων" του Όρσον Ουέλς,1938 (Περίληψη), Αθήνα, Αττική

Η ραδιοφωνική εκπομπή «Ο Πόλεμος των Κόσμων» του Όρσον Ουέλς μεταδόθηκε στις 30 Οκτωβρίου 1938 από το CBS, στο πλαίσιο της σειράς Mercury Theatre on the Air, ως δραματοποίηση του μυθιστορήματος του Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς. Στην αρχή της μετάδοσης δηλώθηκε ότι το πρόγραμμα ήταν μυθοπλασία, όμως η εκπομπή σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να μιμείται αυθεντική ραδιοφωνική κάλυψη έκτακτης κρίσης, με αποτέλεσμα ένα μέρος του ακροατηρίου να το εκλάβει ως πραγματικό γεγονός.

Η αφήγηση παρουσίαζε μια υποτιθέμενη εισβολή εξωγήινων προερχόμενων από τον Άρη. Η πρώτη «προσγείωση» τοποθετήθηκε στο Γκρόβερς Μιλ (Grovers Mill), αγροτική περιοχή του Νιου Τζέρσεϊ. Σύμφωνα με το σενάριο, ένας μεταλλικός κύλινδρος έπεφτε από τον ουρανό και άνοιγε μπροστά σε αστυνομικούς, δημοσιογράφους και περίεργους κατοίκους. Από το εσωτερικό του εμφανίζονταν εξωγήινα όντα, τα οποία εξαπέλυαν θερμικές ακτίνες, σκοτώνοντας παριστάμενους και καταστρέφοντας στρατιωτικές δυνάμεις που έσπευδαν στο σημείο.

Η εκπομπή περιέγραφε την εξάπλωση της εισβολής από το Νιου Τζέρσεϊ προς το Τρέντον και στη συνέχεια προς τη Νέα Υόρκη. Οι εισβολείς παρουσιαζόταν να χρησιμοποιούν γιγαντιαία τρίποδα μηχανήματα μάχης, ικανά να εξουδετερώνουν στρατό, να διαλύουν υποδομές και να προκαλούν μαζική καταστροφή. Μεταδίδονταν «αναφορές» για πανικό στον πληθυσμό, εκκενώσεις περιοχών, διακοπές ηλεκτροδότησης, κατάρρευση επικοινωνιών και αδυναμία των αρχών να ελέγξουν την κατάσταση. Οι ήχοι εκρήξεων, σειρήνων, κραυγών και παρεμβολών στο σήμα ενίσχυαν την αίσθηση ότι επρόκειτο για πραγματική εθνική κρίση.

Η παρουσίαση ήταν αυστηρά δομημένη ως αλληλουχία έκτακτων δελτίων ειδήσεων, με «ρεπόρτερ» επί τόπου, «επιστήμονες» που ανέλυαν την εξωγήινη προέλευση των μηχανών και «στρατιωτικούς» που ανακοίνωναν την αποτυχία της άμυνας. Σε μεταγενέστερο στάδιο της αφήγησης, περιγραφόταν μια σχεδόν κατεστραμμένη Νέα Υόρκη, με εικόνες εγκατάλειψης, στάχτης και διάλυσης της κοινωνικής ζωής. Η λύση της ιστορίας αποκάλυπτε ότι οι εξωγήινοι τελικά εξοντώνονταν από γήινους μικροοργανισμούς, στους οποίους δεν είχαν ανοσία.

Σε επίπεδο πραγματικών αντιδράσεων, καταγράφηκαν περιπτώσεις ακροατών που ανησύχησαν σοβαρά και επικοινώνησαν με αστυνομικά τμήματα, δημοτικές αρχές, εφημερίδες και τον ίδιο τον ραδιοφωνικό σταθμό για να ζητήσουν επιβεβαίωση των γεγονότων. Υπήρξαν αναφορές για προσπάθειες φυγής, μετακινήσεις οικογενειών προς αγροτικές περιοχές, προετοιμασία εγκατάλειψης κατοικιών και συγκέντρωση ανθρώπων σε δημόσιους χώρους για να ενημερωθούν. Αν και η εικόνα ενός καθολικού πανικού έχει διογκωθεί ιστορικά, τεκμηριώνεται ότι ένα τμήμα του κοινού πράγματι βίωσε σύγχυση και φόβο, ιδίως όσοι συντονίστηκαν αφού είχε ξεκινήσει η δραματοποιημένη ροή και δεν άκουσαν την αρχική δήλωση περί μυθοπλασίας.

Οι υπεύθυνοι του CBS αντιλήφθηκαν την ένταση της αντίδρασης από τον αυξημένο όγκο τηλεφωνημάτων και προχώρησαν σε διευκρινίσεις μετά το τέλος της εκπομπής. Ο Όρσον Ουέλς εμφανίστηκε δημόσια, τονίζοντας ότι σκοπός της παραγωγής ήταν η καλλιτεχνική καινοτομία και όχι η εξαπάτηση.

Ο έντυπος Τύπος αντέδρασε έντονα τις επόμενες ημέρες. Πολλές εφημερίδες δημοσίευσαν άρθρα και πρωτοσέλιδα που κατηγορούσαν το ραδιόφωνο για ανευθυνότητα και επικίνδυνη επιρροή, συχνά διογκώνοντας την έκταση του πανικού. Η στάση αυτή συνδέθηκε και με τον ανταγωνισμό μεταξύ εφημερίδων και ραδιοφώνου, καθώς το ραδιόφωνο είχε αρχίσει να κυριαρχεί ως βασικό μέσο άμεσης ενημέρωσης.

Σήμερα, η εκπομπή θεωρείται ιστορικό παράδειγμα της δύναμης της ραδιοφωνικής αφήγησης, της επίδρασης της μορφής παρουσίασης στην αντίληψη του κοινού και των ορίων μεταξύ ενημέρωσης και μυθοπλασίας. Παραμένει σημείο αναφοράς για τη μελέτη της επιρροής των μέσων και του τρόπου με τον οποίο ο ρεαλισμός μπορεί να μετατρέψει μια φανταστική ιστορία σε εμπειρία που γίνεται αντιληπτή ως πραγματικότητα.