Κορινθία: Βουνά: Ζήρεια (Κυλλήνη)

Η Ζήρεια (γνωστή και ως Κυλλήνη) είναι ένα από τα υψηλότερα και πιο επιβλητικά βουνά της Πελοποννήσου, με μέγιστο υψόμετρο περίπου 2.376 μέτρα, γεγονός που την καθιστά δεύτερη σε ύψος μετά τον Ταΰγετο. Ο ορεινός όγκος εκτείνεται στα διοικητικά όρια των Νομών Κορινθίας και Αρκαδίας, αν και το μεγαλύτερο μέρος των γνωστών περιοχών, των οικισμών και των τουριστικών δραστηριοτήτων συνδέεται κυρίως με τον Νομό Κορινθίας.

Από γεωμορφολογική άποψη, η Ζήρεια χαρακτηρίζεται από έντονο αλπικό ανάγλυφο, απότομες κορυφογραμμές, βαθιές χαράδρες, εκτεταμένα ορεινά λιβάδια και μεγάλες δασικές εκτάσεις. Σε χαμηλότερα υψόμετρα κυριαρχούν ελατοδάση και πευκοδάση, ενώ όσο αυξάνεται το υψόμετρο το τοπίο γίνεται πιο βραχώδες, με αραιότερη βλάστηση και έντονο αλπικό χαρακτήρα. Το βουνό λειτουργεί ως σημαντικό υδρολογικό σύστημα, καθώς διαθέτει πηγές και ρέματα που τροφοδοτούν τις γύρω περιοχές και συμβάλλουν στη διατήρηση τοπικών οικοσυστημάτων.

Η χλωρίδα της Ζήρειας περιλαμβάνει πλούσια ποικιλία ορεινών φυτών, ενδημικών ειδών και αγριολούλουδων, ενώ η πανίδα φιλοξενεί είδη όπως αλεπούδες, αγριογούρουνα, μικρά θηλαστικά και πολυάριθμα αρπακτικά και ορεινά πτηνά. Η περιοχή θεωρείται σημαντικός βιότοπος με υψηλή βιοποικιλότητα, γεγονός που ενισχύει την οικολογική και περιβαλλοντική της αξία.

Στην ελληνική μυθολογία, η Ζήρεια κατέχει εξέχουσα θέση, καθώς θεωρείται ο τόπος γέννησης του θεού Ερμή, γιου του Δία και της Μαίας. Σύμφωνα με την παράδοση, στις πλαγιές του βουνού βρισκόταν το Σπήλαιο του Ερμή, στοιχείο που συνδέει το τοπίο με την αρχαία θρησκευτική λατρεία, τη μυθολογική παράδοση και τη συμβολική γεωγραφία του ελληνικού κόσμου. Η μυθολογική αυτή διάσταση προσδίδει στη Ζήρεια ιδιαίτερη πολιτισμική και ιστορική σημασία, πέρα από τη φυσική της αξία.

Στη σύγχρονη εποχή, η Ζήρεια αποτελεί σημαντικό προορισμό για ορειβασία, πεζοπορία, αναρρίχηση και φυσιολατρικές δραστηριότητες, ενώ το Χιονοδρομικό Κέντρο Ζήρειας προσελκύει επισκέπτες κατά τη χειμερινή περίοδο για χειμερινά σπορ. Παράλληλα, οι κοντινοί ορεινοί οικισμοί, όπως η Γκούρα, τα Τρίκαλα Κορινθίας και η Καστανιά, διατηρούν έντονα στοιχεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, λαϊκής παράδοσης και τοπικής πολιτισμικής ταυτότητας, ενισχύοντας τη σύνδεση του βουνού με την ανθρώπινη παρουσία και την ιστορική συνέχεια.

Στην τοπική λαϊκή ορολογία, οι κάτοικοι διακρίνουν συχνά τη Ζήρεια σε «Μικρή Ζήρεια» και «Μεγάλη Ζήρεια», μια διάκριση που δεν είναι επίσημη σε γεωγραφικούς χάρτες αλλά αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται το βουνό στην καθημερινή εμπειρία. Η Μεγάλη Ζήρεια αναφέρεται συνήθως στον κύριο, υψηλότερο και πιο άγριο ορεινό όγκο, όπου εντοπίζονται οι κορυφές με τον πιο έντονο αλπικό χαρακτήρα και το πιο επιβλητικό ανάγλυφο. Αντίθετα, η Μικρή Ζήρεια περιγράφει τα χαμηλότερα, πιο ήπια και πιο δασωμένα τμήματα, τα οποία βρίσκονται πιο κοντά σε οικισμούς, καλλιεργήσιμες εκτάσεις και ανθρώπινες δραστηριότητες. Η διάκριση αυτή εκφράζει έναν λαογραφικό τρόπο κατανόησης του τοπίου, όπου το βουνό χωρίζεται συμβολικά σε μια πιο άγρια και απόμακρη ζώνη και μια πιο προσιτή και κατοικήσιμη περιοχή.

Η Ζήρεια συνδυάζει με μοναδικό τρόπο φυσική μεγαλοπρέπεια, οικολογική σημασία, μυθολογικό βάθος, λαογραφική παράδοση και σύγχρονη τουριστική ανάπτυξη, αποτελώντας έναν από τους πιο εμβληματικούς ορεινούς τόπους της Ελλάδας, όπου συναντώνται η φύση, η ιστορία, ο μύθος και η ανθρώπινη δραστηριότητα.